Adinda Akkermans
vrijdag 19 oktober 2012 / NRC Handelsblad / Reyer Boxem

Artikelen / Reportage

'Ik hoop dat het nu afgelopen is'

Richard Klinkhamer bezocht de try-out van de voorstelling Woensdag Gehaktdag, van het Noord Nederlands Toneel, gebaseerd op zijn boek over de moord op zijn vrouw.

 

'Zullen we gaan?" Wachtende theaterbezoekers worden wat onrustig als schrijver Richard Klinkhamer (75) binnenkomt in de theaterfoyer van de Groningse Machinefabriek. Over een half uur speelt het Noord Nederlands Toneel hier de voorstelling Woensdag Gehaktdag, naar het gelijknamige boek van Klinkhamer. In die roman beschrijft hij hoe hij in 1991 zijn vrouw Hannie vermoordde. Dat het een waargebeurd verhaal betrof vermoedden de mensen in zijn omgeving al meteen, maar er was geen bewijs en Klinkhamer werd pas veroordeeld tot zeven jaar gevangenisstraf toen de nieuwe bewoners van het huis in 2000 Hannies lichaam vonden in de achtertuin.

Vooraf is Klinkhamer sceptisch over de voorstelling: "Of ze schilderen me af als een gewetenloze moordenaar, en dat ben ik niet, of ze maken een mens van me, en dat ben ik wel, maar dat levert geen interessant theater op." Maar nu zit hij dan toch op de tribune tijdens de eerste try-out. Zo zijn ze nog geen meter van elkaar verwijderd, de echte Klinkhamer en de Groningse acteur Albert Secuur die hem speelt op toneel. Beide mannen dragen een wit pak. De acteur heeft een hoed op zijn hoofd, Klinkhamer houdt zijn hoed in de hand. Als de voorstelling begint kruisen hun blikken elkaar kort.

De verdubbeling is een vreemd schouwspel - Klinkhamer is zelf al zo'n theatrale figuur. Gedurende zijn leven speelde hij vele rollen. Jarenlang goochelde hij met de feiten rond de vermissing van zijn vrouw. Na zijn arrestatie bereidde hij zich voor op de gesprekken met de psychiaters door werk van Freud, Adler en Jung te bestuderen - als was hij een acteur. "Ik wist precíés wat ze in het Pieter Baan Centrum zouden vragen en wat ze verwachtten. Daar heb ik op in gespeeld", vertelde hij aan zijn biograaf Martijn Meijer.

Maar vanavond heeft Klinkhamer de regie niet in handen. Nu kijkt hij toe als iemand anders zijn verhaal speelt. Hoe het jongetje van vier door zijn moeder op de trein naar Oostenrijk werd gezet omdat haar zoontje niet paste in haar leven, hoe hij zijn stiefmoeder zag sterven en hoe hij zijn tweede vrouw Hannie ontmoet. Ze bedrijven de liefde in de duinen. Na het orgasme zegt Albert Secuur: "Dit was het emotioneelste moment uit mijn leven." Op de eerste rij wordt Klinkhamer onrustig. Hij loopt de zaal uit, naar het toilet. Op de gang verontschuldigt hij zich. "Heel gek, de heftigheid van het stuk werkt op mijn blaas."

Terug op zijn plek schuift hij ongemakkelijk op zijn stoel en tikt met zijn hand op zijn been. Hij grinnikt als Secuur zijn roddelende Groningse buren nadoet en knikt als zijn gokverslaving grotesk wordt uitgebeeld. Die gokverslaving was de reden dat Hannie hem wilde verlaten en leidde tot de ruzie met fatale afloop. Tijdens die ruziescène wrijft Klinkhamer over zijn wang. Het personage Hannie staat op een balkon en gooit een koffer naar beneden. Er klinkt een harde klap. De echte Klinkhamer sluit zijn ogen. Secuur wendt zich tot het publiek: "Wie durft hardop te zeggen dat hij nooit geweld zal gebruiken?"

Een scène later verdwijnt Klinkhamer weer naar het toilet. "Het is me wat veel", verklaart hij. "Ik denk dat ik genoeg gezien heb." Maar hij bedenkt zich en loopt terug naar de zaal. Daar klinkt nu Ave Maria. Secuur neemt voor een altaar vol kaarsen afscheid van zijn overleden vrouw. Klinkhamer kijkt ontroerd toe. "Ik hoop dat het nu afgelopen is", klinkt zijn stem net iets te luid door de zaal. Om er zachter aan toe te voegen: "Het was prachtig."

Acteur en regisseur wilden Klinkhamer op het toneel meer gevoel laten tonen dan hij in zijn boeken deed. Secuur: "Ik geloof dat er veel emotie achter al die bravoure schuilt." Regisseur Tom de Ket: "Wij wilden hem iets laten doen waar hij zelf niet toe in staat was: op een mooie manier afscheid nemen van zijn vrouw."

Na afloop slaakt Klinkhamer een diepe zucht: "Pfoe, het stuk deed me meer dan ik had verwacht. Ik zou vereerd zijn als het een van mijn andere boeken betrof. Maar nu is het dubbel, want ik ben niet trots op de feiten achter dit verhaal."